1. De automatische samenvattingen gebruiken
Zodra de eerste set van reacties op een Rhetoric binnen is, is het nuttig om deze al eens te scannen: welke thema’s komen naar voor, welke argumenten, welke visies?
Om snel de grote lijnen van een debat te capteren, zeker wanneer het aantal bijdragen oploopt, kan je gebruikmaken van de samenvattingen. Deze worden gegenereerd door artificiële intelligentie op basis van de bijdragen aan de Rhetoric. De samenvatting is beschikbaar in alineavorm en in bullet point vorm. Artificiële intelligentie identificeert de thema’s die in een debat naar voren komen en groepeert de bijdragen in deze thema’s, waardoor grote tendensen in het debat duidelijk worden.
Het doel van de samenvattingen is dus om heel snel een idee te geven van de tendens van het debat. In die zin zijn ze een hulpmiddel om snel te kunnen beslissen of opvolging interessant is (bv. nieuwe content schrijven o.b.v. de reacties, deelnemers persoonlijk contacteren, een factcheck op poten zetten…). Het is niet de bedoeling dat de samenvattingen letterlijk worden overgenomen in andere content.
Samenvattingen worden automatisch gegenereerd zodra een debat (automatisch of manueel) wordt afgesloten. Je kunt echter ook al tijdens de looptijd van het debat een samenvatting aanvragen in de back end.
2. Deelnemers informeren over de resultaten
Uit onderzoek blijkt dat deelnemers graag op de hoogte zijn van de impact van hun deelname aan het debat. Als er iets met de resultaten gebeurd is (deze zijn voorgelegd aan een expert of aan een commissie, vormden de input voor artikelen, etc.), communiceer dit dan met je publiek via bijvoorbeeld de nieuwsbrief. Zo verhoog je ook de motivatie van de deelnemer om ook aan een volgend debat deel te nemen.
3. Rhetoric-input als bron voor nieuwe journalistieke content
Rhetoric wil ertoe bijdragen dat online debat gebruikt wordt als startpunt voor journalistieke productie. Door te vertrekken vanuit het debat kom je te weten welke argumenten en redeneringen leven bij je doelpubliek, en welke eventueel breed gedeeld worden. Dat is een nuttig vertrekpunt voor journalistieke verhalen.
Voorbeelden van nieuwe journalistieke content zijn:
Een synthesestuk
Een verslag van het resultaat van het debat kan gebeuren via een synthesestuk. Hierin kunnen enkele bijdragen worden uitgelicht. Niet enkel creëer je op die manier nieuwe content, dit is ook een vorm van valorisatie van de moeite die lezers deden.
Hoe kan dit stuk eruitzien? Opties zijn:
- Een overzicht van reacties op de Rhetorics van de voorbije week, waarbij de resultaten van elk debat worden gedeeld in één overzichtsartikel (voorbeeld)
- Een bloemlezing van reacties op een Rhetoric, zonder dat daarin een onderscheid wordt gemaakt tussen pro en contra (voorbeeld)
- Een eerder oplijstend overzicht van argumenten pro/contra (voorbeeld 1)(voorbeeld 2)
- Enkele reacties in een meer uitgebreide vorm presenteren, door enkele deelnemers te contacteren en hen te vragen om hun reacties nog verder toe te lichten (voorbeeld 1)(voorbeeld 2)
- Een meer verhalende manier van werken, waarbij reacties van lezers in verband worden gebracht en waarin wordt aangeduid waar eventuele spanningsbogen liggen (voorbeeld 1)(voorbeeld 2) (voorbeeld 3)
Een opvolgstuk
Dit zijn enkele mogelijkheden wat betreft opvolgstukken:
Reacties voorleggen aan het betreffende bedrijf
Wanneer een Rhetoric gaat over een beslissing genomen door een bepaalde overheidsdienst of een bedrijf, kunnen de bezorgdheden en reacties van de nieuwsgebruikers worden voorgelegd aan de woordvoerder om een reactie te verkrijgen.
Voorbeeld
Een postbedrijf beslist om in de toekomst het aantal bezorgingen per week terug te schroeven. Een Rhetoric vraagt nieuwsgebruikers naar hun mening hieromtrent. De vragen en bezorgdheden van de deelnemers omtrent deze beslissing kunnen worden voorgelegd aan het postbedrijf met de vraag om te reageren op deze specifieke vragen en bezorgdheden.
Het verhaal achter de reacties
Wanneer tussen de bijdragen aan een Rhetoric opvallende verhalen naar voren komen,kunnen de deelnemers die hiervoor hun akkoord gaven gecontacteerd worden om een meer uitgebreide versie van hun verhaal te brengen.
Voorbeeld
Wanneer in een debat de meningen heel sterk één kant opgaan, kan het interessant zijn om in de argumenten van de minderheid op zoek te gaan naar wat maakt dat hun mening zo anders is dan die van de meerderheid van deelnemers. Hier liggen vaak bijzondere verhalen aan de basis.
Een nieuwe invalshoek op een vaak behandeld thema
Een Rhetoric kan visies en standpunten aan het licht brengen die in het publiek debat nog onder de radar blijven. Hierin zit interessante content om mee aan de slag te gaan; je kunt op basis hiervan nieuwe elementen in het publiek debat signaleren.
Voorbeeld
Iemand werkzaam als verpleegkundige reageerde op in een debat over het mondmasker in de zorg: “Het is voor de patiënten moeilijk om ons te verstaan met een mondmasker”. Iemand anders reageerde, vanuit het perspectief van een patiënt: “Een glimlach van de verpleger/verpleegster werkt helend… blij om terug de persoon te zien achter het masker”. Dit kan inspiratie bieden tot het maken van een artikel omtrent de invloed van het mondmasker op de aard en kwaliteit van menselijk contact, daar waar de discussie doorgaans gaat over het medische/preventieve aspect van het mondmasker.
Een expertinterview
Wanneer uit de bijdragen aan een Rhetoric blijkt dat veel deelnemers zich vragen stellen bij een bepaald aspect van beleid, kan dit aanleiding geven tot een gesprek met een expert die deze vragen kan verduidelijken of bijkomende context kan geven in een debat.
Voorbeeld
Stel dat de volgende Rhetoric werd gelanceerd: “Een celstraf moet altijd voor de volledige duurtijd worden uitgevoerd.” In de reacties merk je dat deelnemers het topic breder bekijken dan louter vanuit een schuldvraag en dat velen zich, verwijzend naar de staat van de gevangenissen, afvragen of een celstraf tout court nog verantwoord is. Hieruit kan een gesprek met een expert volgen omtrent de gang van zaken in de Belgische gevangenissen.
Een opvolg-Rhetoric
De input van de deelnemers kan ook als start dienen van een nieuw debat. Zo kan het een idee zijn om op basis van de input van een eerste Rhetoric een opvolg-Rhetoric te creëren, om bepaalde argumenten nog verder voor te leggen aan het publiek.
Voorbeeld
Wanneer in een debat rond snelheidsverlagingen op de snelweg vaak wordt verwezen naar de pakkans, kan hier een idee inzitten om een nieuwe Rhetoric te lanceren die specifiek op dit aspect ingaat.
De meeste reacties komen typisch binnen in de eerste uren na publicatie, en/of op de piekmomenten waarop het artikel gelezen wordt. Het is niet noodzakelijk om het afsluiten van de Rhetoric af te wachten vooraleer met de reacties aan de slag te gaan. Zeker voor topics waarbij het zaak is om kort op de bal te spelen kan al snel beslist worden om enkele deelnemers te contacteren voor meer achtergrond omtrent hun reacties (in de Rhetoric back end kun je eenvoudig zien welke gebruikers hebben ingestemd met contactname), om een idee voor een opvolgartikel te pitchen bij de volgende brainstorm, of om een opvolg-Rhetoric te creëren die nog dieper ingaat op (een aspect van) het topic voor de Rhetoric wordt afgesloten.
4. Omgaan met desinformatie en complotdenken
Leven er bepaalde misvattingen onder je doelpubliek? Bestaan er informatiegaps? Of zijn er signalen van complotdenken? De reacties op een Rhetoric kunnen dit aan het licht brengen.
Een reactie als “Het is allemaal een hoax”, bijvoorbeeld, wijst op de mogelijke aanwezigheid van complotdenken onder het publiek.
Soms komt doorheen de reacties op een Rhetoric een samenzweringstheorie naar voor, wordt gerefereerd naar mensen die regelmatig onjuiste informatie verspreiden over gevoelige onderwerpen, zoals het klimaat, de Holocaust,... Of blijken sommige redeneringen en meningen gebaseerd te zijn op onjuiste informatie. Met Rhetoric is er de mogelijkheid om een middenweg te bewandelen tussen deze content volledig te weren, wat problematisch wordt ervaren door kritische nieuwsgebruikers, en deze volledig een platform te geven, wat ook problematisch kan zijn wanneer het de individuele beslissingen van mensen beïnvloedt (vb. vaccinatie).
In debatten omtrent de impact van de coronacrisis (Covid Safe Ticket, mondmaskers, vaccinatie) lazen we volgende reacties:- “Discrimineert, heeft NIKS met gezondheid te maken, is een indirecte dwang tot vaccinatie ... indien niet afgeschaft wordt hebben de complotdenkers weer eens gelijk!!!”
- “De vaccins werken niet en de cijfers over de belasting van de zorg zijn schromelijk overdreven. Hoog tijd om in het reine te komen en de hoax te stoppen”
- “Pandemie is al lang naar een endemie geëvolueerd. Enkel nog in stand gehouden door politiek en media.”
Deze wijzen op het bestaan van twijfel bij een deel van de deelnemers omtrent de informatie die omtrent het coronavirus wordt verspreid. Deze reacties tonen dat er mogelijk nood is aan opvolgcontent die bepaalde legitieme bezorgdheden kunnen adresseren.
Rhetoric biedt een ideale vinger aan de pols voor journalisten om zicht te krijgen op de aanwezigheid van bepaalde redeneringen die bij nader onderzoek gebaseerd blijken op onjuiste informatie in het maatschappelijke debat.
We suggereren hieronder twee types opvolgcontent om in dergelijke gevallen aan de slag te gaan met de reacties.
- Enerzijds kan opvolgcontent het onderzoek tonen waaruit blijkt dat deze informatie inaccuraat is - wat ook vaak een factcheck wordt genoemd.
- Anderzijds kan opvolgcontent contextualiseren van waar die verhalen komen (en of deze mogelijk wel een grond van waarheid bevatten).
Factchecks
Om te kunnen factchecken, moet een bewering feitelijk verifieerbaar zijn. Dat wil zeggen dat ze, tot op zekere hoogte, kan gevalideerd of weerlegd worden op basis van feiten. Opinies kan je dus niet factchecken. Wel kan je nagaan of bepaalde feiten waarop een opinie gebaseerd is, accuraat zijn. Als er dus zo’n feiten vermeld worden in Rhetoric, kun je zelf op onderzoek gaan. Naast traditionele journalistieke vaardigheden, geven we nog enkele tips mee voor zo'n onderzoek. Zo kun je in eerste instantie nagaan of deze beweringen al eerder geverifieerd werden. Verschillende redacties in Vlaanderen en daarbuiten houden factchecks bij:
- www.decheckers.be: Hier vind je alle factchecks van VRT, Knack en Factcheck.vlaanderen. Ideaal om beweringen te checken die in Vlaanderen de ronde doen.
- www.belux.edmo.eu: Hier vind je factchecks van Agence France Presse, die naast Vlaanderen ook Wallonië en Luxemburg dekken.
- www.leadstories.com: Hier vind je een heel brede selectie van factchecks over foute beweringen die wereldwijd circuleren op sociale media.
En verder:
- factcheck.afp.com voor factchecks met focus op Europa
- www.factcheck.org en www.politifact.com voor factchecks met focus op de VS
Om meer te weten te komen kan je natuurlijk ook de auteur van de reactie zelf contacteren, indien deze persoon heeft aangevinkt dat het ok is om hem/haar te contacteren.
Complotten bestaan soms echt en zijn dus niet altijd gemakkelijk te identificeren. Complottheorieën zijn vaak echter gebaseerd op mythes en volgen vaak een vast stramien. Zo wordt er in absolute zin gesproken, is er een duidelijke vijand, wordt elke vorm van macht als deel van een geheim plan gezien en worden bronnen die het complot tegenspreken gezien als een deel van het complot. De Europese Commissie geeft alvast een aantal tips om complotmythes te herkennen.
Als je een factcheck schrijft, is de algemene stelregel dat je aan de foutieve informatie of complottheorie zelf zo weinig mogelijk aandacht geeft. Richt je op de feiten die je wil communiceren, niet op de mythe die je wil ontkrachten.
Als je een artikel schrijft dat foutieve informatie of een complottheorie wil tegen gaan, hou er dan rekening mee dat mensen die geloven in complotten daar vaak diep van overtuigd zijn. Hun hele leven en wereldbeeld draait er om. Hou er dus rekening mee dat:
- Elk argument dat de complottheorie in twijfel trekt kan worden opgevat als bewijs dat je deel uitmaakt van het complot, en zo het geloof in het complot net kan versterken.
- Complotdenkers waarschijnlijk hard zullen argumenteren om hun geloof te verdedigen.
Contextualisering
Onderzoek toont aan dat factchecks vaak niet degenen bereiken die er het meeste baat bij zouden hebben, of zelfs een contraproductief effect kunnen hebben (zoals verdere verspreiding van desinformatie, of harder in de eigen loopgraven duiken). Bovendien is niet altijd duidelijk wat (on)waar is. Veel desinformatie bevindt zich in de grijze zone tussen feitelijke berichtgeving en opinie en heeft vooral context nodig.
Daarom is het vaak interessanter om eerder op zoek te gaan naar de verhalen achter wat je hebt geïdentificeerd als desinformatie. Wat is de achtergrond, wat is het verhaal van de deelnemers die deze argumenten aandroegen? Wat zijn de complexere redenen die aan de grondslag liggen van zogenaamde desinformatie? Zo kan een “foute” claim over vaccinatie misschien wel vertrekken vanuit een gerechtvaardigd wantrouwen tegenover de farma-industrie. Door het louter weg te zetten als “fout” (cfr. factchecking) capteer je dat gerechtvaardigd wantrouwen niet.
Gebruik de Rhetoric dus als aanknopingspunt om een stem te geven aan lezers met ongenoegen, wantrouwen of een andere blik op de samenleving. Enkele tips om Rhetoric deelnemers te betrekken voor opvolgcontent zijn de volgende:
- Moedig een open debat en vragen aan.
- Stel gedetailleerde vragen over hun theorie om zelfreflectie op gang te brengen.
- Maak ze niet belachelijk. Probeer te begrijpen waarom ze geloven wat ze geloven.
- Toon empathie. Vaak is de persoon echt bang en overstuur.
- Ga stap voor stap te werk. Focus op eenvoudige feiten en logica in plaats van op elk detail in te gaan.
- Bied een platform aan emoties maar niet aan onjuiste informatie
- Wees voorzichtig en gebruik een verscheidenheid aan bronnen rond het thema.
